Xương trong cơ thể chúng ta đảm nhiệm nhiều chức năng khác nhau. Chúng gánh vác trọng lượng cơ thể của chúng ta. Chịu nhiều áp lực khác nhau bất cứ khi nào chúng ta đứng, ngồi, di chuyển hoặc chạy nhảy.
Cấu trúc bên trong của xương làm cho chúng vừa chắc chắn lại vừa đồng thời đàn hồi đến mức chúng có thể chịu được áp lực, xoắn vặn, uốn cong và xoay. Hầu như tất cả các xương đều được kết nối với bộ xương một cách linh hoạt bằng khớp, gân, dây chằng và cơ.
Xương có quá trình trao đổi chất tích cực, đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc sản xuất máu và nồng độ canxi trong cơ thể chúng ta.
Cấu trúc của xương
Thành ngoài của xương của chúng ta được gọi là lớp xương ngoài - xương đặc (compacta). Lớp này rất cứng và đặc biệt bền, được cấu thành bởi nhiều lớp xương mỏng chồng lên nhau. Bên trong xương có một cấu trúc hỗ trợ với các tấm và thanh xương liên kết với nhau gọi là trabeculae. Nó được gọi là xương xốp vì cấu trúc giống như bọt biển. Các xương dài như tay, chân còn có có khoang tủy xương.
Xương cũng có sự lưu thông máu tốt, với nhiều động mạch và tĩnh mạch đi qua chúng. Xương xốp và các khoang tủy chứa tủy xương đỏ, tạo ra các tế bào máu và tủy mỡ tạo thành từ mô mỡ. Khi còn nhỏ, nhiều loại xương của chúng ta chứa tủy xương đỏ, nhưng ở tuổi trưởng thành, tủy đỏ chỉ được tìm thấy ở một số xương như xương sườn và xương sống, xương ức (xương ức) và xương chậu.
Khi nhảy dây, ta tạo ra nhiều loại kích thích lên xương. Làm khỏe xương và kích thích quá trình sản sinh máu. Cũng như tăng lưu thông máu đến xương giúp xương phát triển hiệu quả và mạnh khỏe hơn. Làm xương lớn và dài nhanh hơn đồng thời chắc khỏe hơn.
Một số xương phát triển từ mô liên kết, như hộp sọ. Một số khác ban đầu là sụn, sau đó được thay thế bằng mô xương. Xương cánh tay và xương chân là ví dụ về điều này. Nhưng chúng không hoàn toàn biến thành xương chừng nào chúng ta còn đang lớn lên. Hay nói cách khác là còn trong độ tuổi phát triển chiều cao. Một lượng nhỏ sụn vẫn còn ở đầu xương. Những phần này được gọi là sụn tăng trưởng - tấm tăng trưởng - đĩa tăng trưởng hoặc biểu mô. Ở đó sụn mới liên tục được sản xuất và sau này trở thành xương. Điều đó cho phép xương tiếp tục phát triển liên tục.
Khi cần cao nhanh hơn, nhảy dây tăng chiều cao là phương pháp có thể tạo ra rất nhiều kích thích giúp sụn tăng trưởng tăng sinh sụn xương nhanh hơn từ đó giúp trẻ em tăng chiều cao nhanh hơn trước khi xương bị cốt hóa hoàn toàn khi đến tuổi trưởng thành.
Đến cuối tuổi dậy thì, các sụn tăng trưởng cũng dần dần biến thành xương. Khi này xương của chúng ta đã phát triển đầy đủ. Quá trình này còn gọi là cốt hóa. Khi xương bị cốt hóa hoàn toàn thì khi đó cơ thể người trưởng thành không thể phát triển cao thêm được nữa.
Bởi thế, ở trẻ em, xương sẽ mềm khó gãy hơn. Nhưng dễ bị cong hoặc tổn thương ở phần sụn tăng trưởng và tạo thành tật nếu tập thể thao không đúng cách. Trong khi xương của người trưởng thành thì cứng hơn, khó cong hơn nhưng dễ gãy hơn. Đồng thời cũng khó bị tổn thương gây dị tật hơn.
Những môn thể thao yêu cầu bật nhảy cao như bóng chuyền và bóng rổ rất dễ gây chấn thương nặng cho xương chân của trẻ em cũng vì lý do này. Trong khi những môn thể thao đòi hỏi bật nhảy thấp như nhảy dây, khiêu vũ, và các hình thức nhảy nghệ thuật nhẹ nhàng thì an toàn cho xương của trẻ em hơn nhiều.
Mô xương tái tạo như thế nào?
Hàm lượng khoáng chất trong xương của chúng ta rất quan trọng đối với sức mạnh của xương. Canxi photphat là khoáng chất quan trọng nhất trong số các khoáng chất này. Nó làm cho xương cứng hơn và khỏe hơn. Xương càng có nhiều khoáng chất thì xương càng cứng và đặc hơn. Nhưng độ bền của xương còn phụ thuộc vào hình dạng và mật độ của xương xốp bên trong.
Hai loại tế bào sống làm cho xương của chúng ta trở thành một công trường xây dựng liên tục hoạt động, được bao bọc bên trong mô xương:
- Các nguyên bào xương tạo ra hết lớp xương này đến lớp xương khác và làm cho xương phát triển.
- Các tế bào hủy xương làm ngược lại. Chúng phá vỡ mô xương cũ.
Cùng với nhau, hai loại tế bào này đảm bảo rằng mọi xương đều có thể thích ứng với các áp lực mà nó phải chịu và có thể tự phục hồi sau khi bị gãy. Ứng dụng của quá trình này trong thực tế như thế nào?
Ví dụ: Trong nhảy dây tăng chiều cao, khi bật nhảy chúng ta liên tục tạo áp lực lên xương. Áp lực này kích thích xương phải thay đổi cấu trúc và độ dày từng vị trí xương. Đối với xương cứng, sẽ bị gọt bớt những vị trí dư thừa, xây đắp thêm những vị trí cần để gánh trọng lượng cơ thể. Xương xốp cũng được kích thích để hủy đi những “cấu trúc xốp” đã được xây dựng từ trước. Nguyên vật liệu từ quá trình hủy xương này sẽ được tái sử dụng cùng với dinh dưỡng và khoáng chất mới được chúng ta cung cấp vào cơ thể. Sẽ được dùng để xây dựng những cấu trúc mới giúp cơ thể chịu được lực bật nhảy trong nhảy dây tốt hơn. Hay trọng lượng cơ thể lớn hơn.
Quá trình này làm xương chắc khỏe hơn theo thời gian và là nền tảng vô cùng quan trọng để xương có thể phát triển dài hơn và to hơn. Giúp trẻ em tăng chiều cao bằng nhảy dây.
Tất cả các mô xương trong bộ xương được thay thế hoàn toàn sau mỗi 8 năm. Các hormone khác nhau như giới tính, tăng trưởng và hormone tuyến giáp kiểm soát quá trình tái tạo này. Dưới sự kích thích của những yếu tố như ngoại lực (khi nhảy dây). Tuổi tác, dinh dưỡng, nghỉ ngơi, môi trường sống…
Nhảy dây là một môn vận động rất hiệu quả trong việc tạo ra cả kích thích về lực lẫn hormone để đảm bảo xương của trẻ em sẽ phát triển to dài hơn, nhanh hơn. Xương của người trưởng thành sẽ duy trì được sự cứng chắc lâu dài hơn do làm chậm quá trình hủy xương tự nhiên do tuổi tác và nhiều yếu tố khác.
Quá trình hủy xương là một quá trình liên tục không ngừng. Nó có mặt tích cực là để cơ thể chỉ cần dùng một lượng tài nguyên tối thiểu. Nhưng vẫn tạo được sự cứng chắc tối đa. Duy trì được hoạt động bình thường. Vì thế nếu lười vận động, chúng ta sẽ bị mất xương dần cho đến khi quá trình tạo xương mới cân bằng với quá trình mất xương. Duy trì mật độ và cấu trúc xương ở một mức ổn định.
Bởi vậy, để duy trì khung xương khỏe. Trẻ em và người trưởng thành nên duy trì nhảy dây thường xuyên một chút mỗi ngày. Hình thức này chỉ tốn một chút thời gian chỉ 10 phút. Nhưng lại tạo ra tác động lên cơ thể đủ để nó duy trì việc tạo mới xương nhiều hơn hủy xương cũ. Hoặc ít nhất là cân bằng hai hoạt động này. Làm xương của chúng ta luôn ở trạng thái tốt nhất. Sẵn sàng cho những hoạt động cần sự cứng chắc của xương mà đôi khi mới xảy ra trong đời. Như là bị ngã hoặc nhảy từ trên thềm nhà xuống dưới sân vậy. Nhiều khi người ta có thể bị gãy xương bởi rất nhiều tình huống tưởng chừng như rất nhẹ nhàng. Vì chúng ta không thể nhìn thấy tình trạng xương khớp của chúng ta bằng mắt thường được.
Bộ xương trưởng thành nặng khoảng 7 đến 9 kg. Tế bào xương chiếm khoảng 1% xương, phần còn lại là mô xương. Nó được tạo thành từ 25% nước và 25% protein như collagen. Các khoáng chất như canxi photphat chiếm 50% xương.
Xương yếu dần do tuổi tác và giải pháp từ nhảy dây
Xương vẫn đang phát triển ở trẻ em và thanh thiếu niên. Chúng dài ra, nặng hơn và dày đặc hơn. Xương của chúng ta ổn định nhất vào khoảng tuổi 30. Sau đó, cơ thể chúng ta dần dần bắt đầu tiêu hủy nhiều xương hơn lượng xương tạo ra. Quá trình đó diễn ra nhanh hơn ở độ tuổi khoảng 50, đặc biệt là ở phụ nữ. Cho đến khi mãn kinh, hormone sinh dục nữ estrogen bảo vệ xương bằng cách làm chậm quá trình mất xương. Mô xương sau đó bị phá vỡ nhanh hơn khi nồng độ estrogen giảm dần sau thời kỳ mãn kinh.
Nguy cơ gãy xương có thể tăng lên ở tuổi già và bệnh loãng xương có thể phát triển. Nhưng có rất nhiều điều bạn có thể làm để bảo vệ và củng cố xương của mình, ngay cả khi về già.
Tập thể dục hay nhảy dây hàng ngày đúng kỹ thuật và nhẹ nhàng có thể giúp rất nhiều. Bởi vì nếu xương chịu đủ tác động và áp lực thì quá trình trao đổi chất của chúng vẫn hoạt động và mô xương mới được tạo ra.
Vì vậy, nếu có đầy đủ kiến thức và kỹ thuật nhảy dây một cách khoa học và đúng. Người lớn tuổi, đặc biệt là phụ nữ lớn tuổi vẫn có thể duy trì nhảy dây như là một hoạt động tập thể dục thường xuyên. Giúp bảo dưỡng xương của mình. Tuy nhiên khi này cần xin ý kiến tư vấn của bác sĩ, và nên có sự hướng dẫn từ một chuyên gia có kiến thức chuyên môn về nhảy dây.
Có thể nói, nhảy dây là một môn thể thao mà bạn có thể tập luyện cả đời, từ khi còn là các cô cậu bé đến khi trở thành các cụ cao niên. Vì nhảy dây đúng cách tạo ra rất nhiều lợi ích dưỡng sinh tốt cho cơ thể.
Khi xương và sụn bị mòn do thể thao sai cách hoặc tuổi tác
Các đầu xương trong khớp của chúng ta được bao phủ bởi một lớp sụn. Tuổi già sẽ làm xương và sụn bị mòn. Loại hao mòn (thoái hóa) này của xương (osteo) và sụn (chondro) được gọi là thoái hóa xương khớp.
Khi đĩa đệm đốt sống giữa hai đốt sống trở nên mỏng hơn. Áp lực của trọng lượng cơ thể lên xương sẽ lớn hơn. Do đĩa đệm đóng vai trò là lớp giảm sóc làm giảm áp lực đột ngột lên xương khi chúng ta đi lại và chạy nhảy. Sự phát triển của xương khi này thường phát triển ở các cạnh của đốt sống (loãng xương) tạo thành các gai xương.
Điều đó cũng có thể xảy ra ở các khớp bị mòn, như ở đầu gối hoặc hông. Những sự tăng trưởng này có thể giống như chỗ phình ra hoặc vết sưng tấy. Chúng phát triển do cơ thể cố gắng làm cho khớp lớn hơn để đảm bảo áp lực được trải rộng trên một diện tích lớn hơn nhằm giảm áp lực lên mỗi đốt và đoạn xương. Tùy thuộc vào kích thước của gai xương, chúng có thể phát triển mà ta không cảm thấy gì. Nhưng chúng cũng có thể gây đau và hạn chế khả năng vận động của khớp. Ở cột sống, nó có thể gây hẹp ống xương sống nơi chứa tủy xương.
Bệnh thoái hóa xương sụn do tập thể thao sai
Đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên, do khớp xương còn mềm. Một mảnh xương và sụn có thể bị rơi - bong ra dưới bề mặt khớp do xương bị mòn (osteochondrosis dissecans).
Ví dụ như khi chơi những môn thể thao bật nhảy quá thô bạo và cao. Như bóng truyền và bóng rổ. hoặc có cường độ vận động thái quá nhủ chạy đường trường hoặc siêu trường.
Nếu mảnh vỡ vẫn ở nguyên vị trí, nó chỉ gây đau nhẹ hoặc thậm chí có thể không cảm nhận được. Nhưng nó cũng có thể tách ra hoàn toàn và di chuyển vào khớp. Khi này nó được gọi là “Chuột khớp” (joint mouse), có thể gây sưng đau hoặc cản trở vận động của khớp. “Chuột khớp” thường bị vỡ dần theo thời gian và bị cơ thể hấp thụ. Hoặc được lấy ra bằng phẫu thuật. Nhưng vì khu vực khớp nơi mảnh vỡ đó bong ra không bao giờ lành hoàn toàn nên tạo ra nguy cơ viêm xương khớp cao.
Các chuyên gia cho rằng cùng với khuynh hướng di truyền, áp lực lên khớp quá lớn, rối loạn chuyển hóa và hormone cũng có thể là yếu tố nguy cơ tạo ra “chuột khớp”. Chứng thoái hóa xương sụn này thường gặp nhất ở khớp gối, sau đó là khớp háng. Những nơi thường nhận được áp lực lớn từ hoạt động chạy nhảy và thể thao sai cách và thiếu khoa học. Nhưng nó có thể xuất hiện ở bất kỳ khớp nào. Vì vậy khi chơi thể thao chúng ta nên khoa học và chừng mực. Tốt nhất là nên tham gia ít nhất một khóa học cơ bản về môn thể thao mà bạn định chơi để có đủ kiến thức và kỹ thuật bảo vệ bản thân.
Những môn thể thao có thể kiểm soát cường độ chủ động và dễ dàng như nhảy dây có thể tránh được hiện tượng này. Trong khi những môn thể thao bật nhảy quá cao như bóng chuyền và bóng rổ có thể làm tăng nguy cơ xảy ra hiện tượng viêm xương khớp. Đặc biệt là với trẻ em khi sụn khớp còn mềm và dễ bị tổn thương.
Kết luận
Nhảy dây tạo là môn thể thao hàng đầu có rất nhiều tác động tích cực lên hệ thống xương khớp của chúng ta trong toàn bộ cuộc đời từ nhỏ đến già. Bạn chỉ cần học một môn thể thao như nhảy dây. Sau đó sử dụng nó cả đời để tăng cường, duy trì sức khỏe và đồng thời bảo dưỡng cơ thể và hệ xương. Đó là một sự hiệu quả tuyệt vời cho cuộc sống, thời gian và tiền bạc của bạn.
Không chỉ vậy, những năng lực cơ xương mà nhảy dây giúp bạn tạo ra và duy trì còn giúp bạn có thể dễ dàng và thuận lợi hơn khi học những môn thể thao hoặc nghệ thuật khác mà bạn yêu thích. Một mũi tên bắn trúng rất nhiều con chim. Tôi không nghĩ có nhiều môn thể thao lại là một khoản đầu tư xứng đáng và sinh lời hiệu quả như vậy.
Chúc bạn và gia đình có sức khỏe xương khớp thật tuyệt vời trong toàn bộ cuộc đời. Để tận hưởng cuộc sống tươi đẹp mà bạn xứng đáng có được!
Đỗ Mạnh Tráng
HLV nhảy dây
Chứng chỉ HLV tại học viện nhảy dây Mỹ
